મંગળ દોષ નિવારણ: ક્યારે અને કેવી રીતે દોષ રદ ગણાય છે?

મંગળ દોષ નિવારણ એટલે કુંડળીમાં મંગળ 1-4-7-8-12 ભાવમાં હોવા છતાં, અમુક ચોક્કસ શરતો પૂરી થાય ત્યારે જ્યોતિષશાસ્ત્ર પ્રમાણે એ દોષ નબળો પડે અથવા સંપૂર્ણપણે રદ ગણાય એ પ્રક્રિયા છે. ગુજરાતી ઘરોમાં "માંગલિક છે" સાંભળતાં જ ઘણી વાર માગું ત્યાં જ અટકી જાય છે, જ્યારે ખરેખર શાસ્ત્રમાં જ મંગળ દોષને હળવો કે રદ કરતા સ્પષ્ટ નિયમો આપેલા છે. મંગળ દોષ શું છે અને એની અસર શું ગણાય એ વિશે અમારા વિગતવાર લેખમાં પહેલેથી જ સમજાવેલું છે – આ લેખમાં ફક્ત એક જ સવાલ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું: દોષ ક્યારે, કેમ અને કેટલા પ્રમાણમાં રદ ગણાય છે.

નિવારણના મુખ્ય નિયમો એક નજરે

જૂના ગ્રંથોમાં મંગળ દોષના પરિહાર (કેન્સલેશન) માટે ઘણી શરતો આપેલી છે, પણ મોટા ભાગના પરિવારો સુધી ફક્ત "બંને માંગલિક હોય તો ચાલે" એટલી જ વાત પહોંચે છે. વાસ્તવમાં આ યાદી ઘણી લાંબી છે:

આમાંથી કોઈ એક શરત મળે એટલે આપોઆપ "દોષ નથી" એવો સીધો ચુકાદો ના અપાય – જ્યોતિષી પૂરી કુંડળી જોઈને જ નક્કી કરે છે કે કેટલો પરિહાર મળે છે. પણ આ યાદી જાણવાથી ઓછામાં ઓછું એટલું સ્પષ્ટ થાય છે કે એક લીટીના "માંગલિક છે" જવાબ પર માગું તોડવું ઉતાવળિયું પગલું છે.

બંને પક્ષે મંગળ દોષ – સૌથી સામાન્ય નિવારણ

આ સૌથી વધુ વપરાતો અને સૌથી વધુ ગેરસમજ ધરાવતો નિયમ છે. પરંપરાગત માન્યતા મુજબ, જો વર અને કન્યા બંનેની કુંડળીમાં મંગળ દોષ હોય – ભલે એ જુદા જુદા ભાવમાં કેમ ના હોય – તો બંનેનો દોષ એકબીજાને "કાપી" નાખે છે એવું ગણાય છે. ધારો કે એક કુટુંબમાં છોકરાનો મંગળ સાતમા ભાવમાં છે અને છોકરીનો ચોથા ભાવમાં – બંને અલગ ભાવ, છતાં ઘણા જ્યોતિષી આને "સમાન સ્તરનો" દોષ ગણી પરિહાર આપે છે. જોકે અહીં એક બારીકાઈ છે: કેટલાક જ્યોતિષી માને છે કે ભાવ પણ સરખો હોવો જોઈએ, નહીં તો પરિહાર અધૂરો ગણાય. એટલે જ આ નિયમને એકલો ના જોતાં, બંને કુંડળી સાથે મૂકીને કુંડળી મિલાન દ્વારા જ ચકાસવો યોગ્ય રહે છે.

મંગળ પોતાની કે ઉચ્ચ રાશિમાં હોય ત્યારે

મંગળ પોતે એની સ્વગૃહી રાશિ – મેષ કે વૃશ્ચિક – અથવા ઉચ્ચ રાશિ મકરમાં બેઠો હોય, તો ગ્રહ પોતે બળવાન અને સંતુલિત ગણાય છે. જ્યોતિષની દલીલ એવી છે કે નબળો કે પીડિત મંગળ જ ઉગ્રતા અને અસંતુલન લાવે છે, જ્યારે બળવાન મંગળ પોતાની ઊર્જાને સકારાત્મક દિશામાં વાળી શકે છે – મહત્ત્વાકાંક્ષા, નિર્ણયશક્તિ, રક્ષણાત્મક સ્વભાવ તરીકે. મંગળ કેટલા અંશે એ રાશિમાં બેઠો છે, નવમાંશમાં એની સ્થિતિ કેવી છે, વર્ગોત્તમ છે કે નહીં – આ બધી બારીકીઓ પણ બળ નક્કી કરવામાં ભાગ ભજવે છે. એટલે જ બે અલગ જ્યોતિષી એક જ કુંડળી જોઈને ક્યારેક અલગ તારણ પર પહોંચે છે – મંગળનું બળ કેટલું ગણવું એ પારખવાની રીત વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ થોડી બદલાય છે.

શુભ ગ્રહની દૃષ્ટિ અને બીજા યોગ

ગુરુ કે શુક્ર જેવા શુભ ગ્રહની દૃષ્ટિ મંગળ પર પડતી હોય, તો એની ઉગ્રતા હળવી પડે છે એવું મનાય છે. ગુરુને જ્ઞાન અને સંયમનો કારક ગણવામાં આવે છે, જ્યારે શુક્ર પ્રેમ અને સમાધાનનો – બંનેમાંથી કોઈની દૃષ્ટિ મંગળના તીખા સ્વભાવને સંતુલિત કરે એવો તર્ક છે. આ સિવાય લગ્નેશ (લગ્ન ભાવનો સ્વામી) બળવાન હોય, અથવા કુંડળીમાં એકંદરે શુભ યોગ વધુ હોય, તો પણ મંગળ દોષની તીવ્રતા ઘટેલી ગણાય છે. અહીં એક વાત સ્પષ્ટ સમજવા જેવી છે – આ બધું "કેટલો પરિહાર મળે છે" એ માપવાની વાત છે, "દોષ છે કે નથી" એવો સફેદ-કાળો જવાબ નથી. સારા જ્યોતિષી ક્યારેય ફક્ત હા કે ના નથી કહેતા, પૂરી કુંડળી જોઈને જ પ્રમાણ કહે છે.

ભાવ પ્રમાણે તીવ્રતા અલગ કેમ ગણાય

બધા પાંચ ભાવના મંગળને એકસરખા ગણવા એ પણ એક સામાન્ય ભૂલ છે. સાતમા અને આઠમા ભાવના મંગળને પરંપરાગત રીતે સૌથી ભારે ગણવામાં આવે છે, કારણ કે એ સીધા જીવનસાથી અને દામ્પત્ય જીવન સાથે જોડાયેલા ભાવ છે. બારમા ભાવનો મંગળ સામાન્ય રીતે સૌથી હળવો ગણાય છે – ઘણા જ્યોતિષી એને લગભગ નજીવો દોષ ગણે છે. પહેલા અને ચોથા ભાવના મંગળની અસર આ બંને વચ્ચેની ગણાય છે. "મંગળ દોષ છે" એટલી માહિતી પૂરતી નથી; ક્યાં ભાવમાં છે એ જાણ્યા વગર દોષની ગંભીરતાનો અંદાજ જ ના લગાવી શકાય. કુટુંબો ઘણી વાર આ તફાવત જાણ્યા વગર જ નિર્ણય લઈ લે છે, જ્યારે ખરેખર ભાવ, રાશિ અને દૃષ્ટિ ત્રણેય સાથે જોવાથી જ સાચું ચિત્ર બને છે.

નિવારણ મળે તો પણ પૂરી કુંડળી કેમ જોવી

ધારો કે એક કુટુંબમાં છોકરાનો મંગળ મેષ રાશિમાં, બારમા ભાવમાં છે – ઉપર જોયેલા બે નિયમ પ્રમાણે દોષ લગભગ રદ જ ગણાય. તો પણ ઘરના વડીલો ફક્ત આ એક તારણ પર માગું નક્કી ના કરે એ જ સાચો રસ્તો છે. મંગળ દોષનું નિવારણ મળવું એનો અર્થ એ નથી કે બાકીની કુંડળી આપોઆપ સારી છે – ગુણ મિલાન, નાડી દોષ અને બીજા યોગ સાવ સ્વતંત્ર રીતે તપાસાય છે. જ્યોતિષ પરંપરાગત માર્ગદર્શન આપતું શાસ્ત્ર છે, ગેરંટી નહીં, એટલે કોઈપણ એક તારણ પર – ભલે એ સારો હોય કે ખરાબ – આખું નિર્ણય ટકાવવો બરાબર નથી. કોઈ ચોક્કસ ઉપાય જરૂરી લાગે તો એ ભલામણ પૂરી કુંડળી જોઈ ચૂકેલા લાયક જ્યોતિષી પાસેથી જ લેવી, સામાન્ય નિયમો પરથી જાતે તારણ કાઢીને નહીં.

પહેલી મુલાકાત પહેલાં જ ઘણા પરિવારો હવે ઓનલાઈન કુંડળી ચકાસી લે છે, જેથી મંગળ દોષ અને એનું નિવારણ બંને એક જ રિપોર્ટમાં, વ્યવસ્થિત રીતે દેખાય. અમારા કુંડળી મેચિંગ ટૂલ પર બંનેની જન્મ વિગત નાખતાં જ મંગળની ચોક્કસ સ્થિતિ, રાશિ અને પરિહારના મુદ્દા સાથે સંપૂર્ણ 36-ગુણ અહેવાલ મળી જાય છે.

તમારી કુંડળીનો મંગળ કેવો છે

માંગલિક હોવું અને એનું નિવારણ મળવું – બંને એકસાથે તપાસ્યા વગર અધૂરું ચિત્ર જ મળે છે. અમારા મફત કુંડળી મિલાન ટૂલ પર જન્મ તારીખ, સમય અને સ્થળ નાખીને મંગળની ચોક્કસ સ્થિતિ સહિતનો સંપૂર્ણ અહેવાલ થોડી જ મિનિટોમાં જુઓ.