ભકૂટ દોષ એટલે શું? અસર અને નિવારણ સંપૂર્ણ સમજ

ભકૂટ દોષ ત્યારે લાગે છે જ્યારે વર અને કન્યાની ચંદ્ર રાશિ વચ્ચેનું અંતર 6-8 અથવા 2-12 ની સ્થિતિમાં આવે છે – એટલે કે એકની રાશિથી ગણતાં બીજાની રાશિ છઠ્ઠી-આઠમી અથવા બીજી-બારમી પડે. ગુજરાતી ઘરોમાં કુંડળી મેળાપ વખતે નાડી પછી જે બીજો સવાલ સૌથી વધુ પુછાય છે એ છે – "ભકૂટ મળે છે ને?" કારણ સીધું છે: અષ્ટકૂટના કુલ 36 ગુણમાંથી ભકૂટનું વજન 7 ગુણ છે, નાડીના 8 પછી બીજા નંબરનું સૌથી ભારે પરિબળ. કુલ સ્કોર ગમે તેટલો ઊંચો હોય, ભકૂટ ન મળે તો ઘરના જાણકાર વડીલ કે જ્યોતિષી તરત થોભીને ફરી વિચારે છે.

ભકૂટ કઈ રીતે નક્કી થાય છે

ભકૂટને રાશિકૂટ પણ કહેવાય છે, કારણ કે એ ફક્ત બંનેની ચંદ્ર રાશિ પરથી ગણાય છે – નક્ષત્ર, ચરણ કે બીજા ગ્રહોની સ્થિતિ સાથે એને કંઈ લેવાદેવા નથી. વર અને કન્યાની રાશિ વચ્ચે કેટલા ઘર (ભાવ)નું અંતર છે એ ગણવામાં આવે છે, અને અમુક ચોક્કસ અંતર પરંપરાગત રીતે અશુભ મનાય છે.

બંનેની રાશિ આ 6-8 કે 2-12ના ઘેરાવામાં આવે તો ભકૂટ કૂટમાં શૂન્ય ગુણ મળે છે, બાકી કોઈપણ બીજી સ્થિતિમાં પૂરા 7 ગુણ ગણાય છે. એટલે ભકૂટ "થોડું ઓછું" કે "થોડું વધારે" જેવો ગ્રેડિયન્ટ નથી – પાસ-ફેલ જેવો સીધો હિસાબ છે.

અષ્ટકૂટમાં ભકૂટનું વજન આટલું કેમ

અષ્ટકૂટ મેળાપમાં આઠ પરિબળો ગણાય છે – વર્ણ (1 ગુણ), વશ્ય (2), તારા (3), યોનિ (4), ગ્રહ મૈત્રી (5), ગણ (6), ભકૂટ (7) અને નાડી (8). કુલ 36માંથી લગ્ન માટે ઓછામાં ઓછા 18 ગુણ પરંપરાગત રીતે જરૂરી ગણાય છે, પણ બધા ગુણ સરખા વજનના નથી. નાડી અને ભકૂટ એટલા ભારે ગણાય છે કે એમને લગભગ પાસ-ફેલ ફ્લેગ તરીકે જ જોવામાં આવે છે – બાકીના છ કૂટ ભેગા મળીને 21 ગુણ બનાવે છે, જ્યારે એકલા આ બે કૂટ 15 ગુણ રોકે છે. એટલે 28 ગુણવાળી કુંડળીમાં પણ ભકૂટ દોષ હોય તો ઘણા જ્યોતિષી એને પૂરેપૂરું અનુકૂળ નહીં ગણે, જ્યારે 20 ગુણવાળી કુંડળીમાં નાડી અને ભકૂટ બંને સાફ હોય એને વધુ ભરોસાપાત્ર માનવામાં આવે છે. અમારા ગુણ મિલન વિશેના લેખમાં આખી 36 ગુણની ગણતરી અને બેન્ડ વિગતવાર સમજાવેલા છે.

ભકૂટ દોષની અસર શું મનાય છે

જૂની પેઢીના જ્યોતિષી ભકૂટ દોષને દામ્પત્ય જીવનના રોજિંદા સંતુલન સાથે જોડે છે – પતિ-પત્ની વચ્ચે નાણાકીય બાબતોમાં મતભેદ, ઘરની આર્થિક પ્રગતિમાં અડચણ, અથવા બંને કુટુંબોના સંબંધોમાં ખેંચતાણ. બે કુટુંબો કુંડળી સરખાવવા બેઠાં હોય, બધું બરાબર લાગતું હોય, ને એકાએક ખબર પડે કે છોકરાની રાશિ મેષ છે અને છોકરીની કન્યા – બરાબર છઠ્ઠી-આઠમી સ્થિતિ. મોટા ભાગે ત્યાં જ ચિંતાનું વાદળ ઘેરાય છે, ભલે બાકીના ગુણ સરસ કેમ ન હોય.

આ ચિંતા સાવ પાયા વગરની નથી, નહીંતર પેઢી દર પેઢી ટકી ન રહી હોત. પણ એને એકલપેટ નિર્ણાયક ગણવું ઉતાવળિયું છે. ભકૂટ ફક્ત ચંદ્ર રાશિનું ગણિત છે – એ જ કુંડળીમાં લગ્ન ભાવ, એના સ્વામીની સ્થિતિ, અને ગ્રહ મૈત્રી કેવી છે એ બધું સાથે જોયા વગર એકલા ભકૂટ ગુણ પરથી "આ લગ્ન નહીં ચાલે" એવો ચુકાદો આપી દેવો શાસ્ત્રની ભાવના વિરુદ્ધ છે.

ભકૂટ દોષ ક્યારે રદ ગણાય છે

પ્રાચીન ગ્રંથોમાં ભકૂટ દોષની અમુક છૂટછાટો (પરિહાર) આપેલી છે, જે મોટા ભાગના પરિવારોને ખબર જ નથી હોતી:

• રાશિ સ્વામી એક જ હોય – મેષ-વૃશ્ચિક (બંને મંગળના), વૃષભ-તુલા (બંને શુક્રના), મકર-કુંભ (બંને શનિના) જેવી જોડીઓમાં ભલે રાશિ સ્થિતિ 6-8 કે 2-12 બેસે, રાશિ સ્વામી એક જ ગ્રહ હોવાથી ઘણા જ્યોતિષી દોષને નબળો અથવા રદ ગણે છે.
• રાશિ સ્વામીઓ મિત્ર ગ્રહ હોય – બંને રાશિના સ્વામી કુદરતી મિત્ર ગ્રહ હોય તો દોષની તીવ્રતા ઓછી અંકાય છે.
• નાડી અને ગ્રહ મૈત્રી મજબૂત હોય – નાડી કૂટમાં કોઈ દોષ ન હોય અને ગ્રહ મૈત્રી પણ સાનુકૂળ હોય, તો ઘણા જ્યોતિષી માને છે કે એ મજબૂતાઈ ભકૂટની ખેંચતાણને સરભર કરી દે છે.
• નવમાંશમાં ફેર પડે – જન્મકુંડળી (D1)માં ભકૂટ દોષ દેખાય પણ નવમાંશ (D9)માં રાશિ સ્થિતિ સાનુકૂળ થઈ જાય, તો કેટલાક જ્યોતિષી એને હળવો દોષ ગણે છે.

આનો અર્થ એ નથી કે ભકૂટ દોષ ક્યારેય ગંભીર નથી હોતો. પણ એ પણ એટલું જ સાચું છે કે ફક્ત રાશિનું અંતર જોઈને તરત સંબંધ કાપી નાખવો જરૂરી નથી. કોઈપણ દોષની જેમ, પૂરી કુંડળી જોયા પછી જ જ્યોતિષી કેન્સલેશન અને ઉપાય નક્કી કરે છે, એકલા ભકૂટ ગુણ પરથી નહીં. નાડી દોષના પરિહાર-નિયમો પણ આવી જ રીતે કામ કરે છે, એ વિશે અમારા નાડી દોષ વિશેના લેખમાં વિગતવાર લખેલું છે.

ભકૂટ દોષ નિવારણ – શું કરી શકાય

કુંડળી મેળાપમાં ભકૂટ દોષ નીકળે તો પરિવારો સામાન્ય રીતે આમાંથી કોઈ રસ્તો અપનાવે છે:

1. પૂરી કુંડળી ફરી તપાસાવવી – એકલી ચંદ્ર રાશિ પરથી નહીં, લગ્ન ભાવ, ગ્રહ મૈત્રી અને દશા સાથે આખો મેળાપ જોવો.
2. રાશિ સ્વામીની મિત્રતા ચકાસવી – ઉપર જણાવેલી છૂટછાટોમાંથી કોઈ લાગુ પડે છે કે નહીં એ જોવું.
3. પૂજા-શાંતિ કરાવવી – ભકૂટ દોષ નિવારણ પૂજા કે ગ્રહ શાંતિ જેવા ઉપાય ઘણા પરિવારો કરાવે છે.
4. બાકીના ગુણોના આધારે સંતુલિત નિર્ણય લેવો – નાડી, ગણ અને ગ્રહ મૈત્રી મજબૂત હોય તો કેટલાક પરિવારો એ આધારે આગળ વધે છે.

એક વાત ખાસ યાદ રાખવા જેવી – કઈ ચોક્કસ પૂજા કે ઉપાય કરવો, એની સલાહ પૂરી કુંડળી જોયેલા લાયક જ્યોતિષી પાસેથી જ લેવી, ઓનલાઇન વાંચીને જાતે નક્કી કરી લેવું યોગ્ય નથી. અને જ્યોતિષ પરંપરાગત માર્ગદર્શન છે, ગેરંટી નહીં – ભકૂટ ગુણ મળે તો પણ લગ્ન સફળ થવાની બાંયધરી નથી, અને ન મળે તો પણ ઘણાં સુખી લગ્નજીવન જોવા મળે છે.

પોતાની કુંડળી હાથે ગણવા બેસવાને બદલે, અમારા મફત કુંડળી મેળાપ ટૂલમાં જન્મ વિગતો નાખો – ભકૂટ અને નાડી સહિત આખો 36 ગુણનો રિપોર્ટ થોડી સેકંડમાં મળી જાય છે, ક્યાં ગુણ મળ્યા, ક્યાં ન મળ્યા, ને કયો દોષ કેટલો ભારે છે, બધું સ્પષ્ટ દેખાય છે.

તમારી પોતાની કુંડળી ચકાસો

ભકૂટ ગુણ મળ્યો કે નહીં, અને એ કેટલો ગંભીર છે – આ બંને સવાલોના જવાબ અમારા મફત કુંડળી મેળાપ ટૂલ પર થોડી મિનિટોમાં મળી જાય છે, સાથે બાકીના 35 ગુણનું પૂરું ચિત્ર પણ.